11 พฤศจิกายน 2569 นายพัฒนา พร้อมพัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข กล่าวว่า กระทรวงสาธารณสุขมีความห่วงใยประชาชนในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากการปนเปื้อนสารหนูในแม่น้ำสาย รวก กก โขง สาละวิน และ กระบุรี ซึ่งเป็นแหล่งน้ำสำคัญของประชาชนในพื้นที่ โดยเฉพาะสถานการณ์ล่าสุดที่พบสารหนูในน้ำดิบสูงเกินค่ามาตรฐาน และมีค่าความขุ่นสูงผิดปกติจนส่งผลกระทบต่อกระบวนการผลิตและจ่ายน้ำประปา

กระทรวงสาธารณสุขได้กำชับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเร่งบูรณาการดูแลประชาชนทั้งด้านน้ำสะอาดและสุขภาพอย่างใกล้ชิด โดยให้ความสำคัญกับการป้องกันการได้รับสารหนูเข้าสู่ร่างกายอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากสารหนูเป็นโลหะกึ่งโลหะที่มีความเป็นพิษ หากได้รับเข้าสู่ร่างกายเป็นเวลานานอาจสะสมและเพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพในระยะยาว ทั้งนี้ ขอให้ประชาชนติดตามประกาศจากหน่วยงานราชการอย่างใกล้ชิด และไม่ตื่นตระหนก แต่ต้องไม่ประมาทในการป้องกันตนเอง

นายแพทย์สมฤกษ์ จึงสมาน ปลัดกระทรวงสาธารณสุข กล่าวว่า กระทรวงสาธารณสุขได้บูรณาการการทำงานร่วมกับหน่วยงานในพื้นที่ ทั้งจังหวัด กรมควบคุมมลพิษ กรมควบคุมโรค กรมอนามัย และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อเฝ้าระวังผลกระทบต่อสุขภาพประชาชน ควบคู่กับการติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำและสนับสนุนการเข้าถึงน้ำสะอาดที่ปลอดภัย โดยข้อมูผลตรวจวัดด้วยชุดทดสอบสารหนูภาคสนาม (As-Test kit) จากสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 และการประปาส่วนภูมภาคสาขาแม่สาย เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 ตรวจพบสารหนูมีค่าสูงกว่าปกติ และอยู่ระหว่างรอผลทดสอบทางห้องปฏิบัติการ

ดังนั้น ขอให้ประชาชนหลีกเลี่ยงการใช้น้ำจากแม่น้ำสายโดยตรงเพื่อดื่ม ประกอบอาหาร หุงข้าว ล้างผักผลไม้ หรือกิจกรรมที่อาจทำให้ได้รับสารปนเปื้อนเข้าสู่ร่างกาย รวมถึงงดลงเล่นน้ำและหลีกเลี่ยงการจับสัตว์น้ำ มาบริโภค จนกว่าจะมีผลตรวจยืนยันความปลอดภัย

สำหรับช่วงที่ระบบประปาได้รับผลกระทบ ขอให้ใช้น้ำดื่มและน้ำอุปโภคบริโภคจากแหล่งสำรองที่หน่วยงานราชการจัดหาและรับรองความปลอดภัย โดยเฉพาะเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และกลุ่มเปราะบางต้องได้รับการดูแลเป็นพิเศษ

"กรมอนามัยแนะนำประชาชนลดความเสี่ยงจากสารหนูโดยใช้น้ำดื่มและน้ำประกอบอาหารจากแหล่งที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพเท่านั้น เช่น น้ำประปา จากการประปาส่วนภูมิภาค งดใช้น้ำจากแม่น้ำสาย ล้างผัก และ รดพืชผักบริโภค รวมถึงงดเล่นน้ำและรับประทานสัตว์น้ำจากพื้นที่เสี่ยง เลือกบริโภคอาหารจากแหล่งที่เชื่อถือได้ และหากมีประวัติสัมผัส น้ำปนเปื้อนควรแจ้งบุคลากรทางการแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยง โดยเฉพาะผู้ที่มีอาการผิดปกติควรรีบ พบแพทย์

ทั้งนี้ ในการต้มหรือเติมคลอรีนไม่สามารถกำจัดสารหนูได้ กรมอนามัยร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเฝ้าระวังคุณภาพน้ำตั้งแต่แหล่งน้ำดิบจนถึงจุดใช้น้ำ พร้อมสนับสนุนการพัฒนาระบบประปาหมู่บ้าน ตามแนวทาง 3C ได้แก่ Clear, Clean และ Chlorine ควบคู่กับการสื่อสารความเสี่ยงและสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ เพื่อให้ประชาชนสามารถป้องกันตนเองและครอบครัว ลดความเสี่ยงต่อสุขภาพในระยะยาว และเข้าถึงน้ำสะอาดปลอดภัยอย่างยั่งยืน"

พญ. รัชฎา องศ์ทวีเกียรติ นายแพทย์ชำนาญการ สถาบันโรคผิวหนัง กล่าวเพิ่มเติมว่า "การได้รับสารหนูเป็นเวลานานเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งผิวหนัง โดยเฉพาะมะเร็งผิวหนังชนิด Squamous cell carcinoma และ Basal cell carcinoma รวมถึง Bowen’s disease ซึ่งเป็นมะเร็งผิวหนังระยะเริ่มต้น มีลักษณะเป็นผื่นหรือปื้นสีแดง สีน้ำตาล หรือสีใกล้เคียงกับผิวหนัง มีขุยหรือสะเก็ด และอาจพบในบริเวณที่ไม่ถูกแสงแดด สำหรับการวินิจฉัย แพทย์จะประเมินประวัติการสัมผัสสารหนูร่วมกับการตรวจร่างกายและตรวจระดับสารหนูในปัสสาวะ โดยอาจพิจารณาตรวจเลือด เส้นผม หรือเล็บเพิ่มเติมตามความเหมาะสม หากพบรอยโรคที่สงสัยมะเร็งผิวหนัง อาจจำเป็นต้องตัดชิ้นเนื้อผิวหนัง (Skin biopsy) เพื่อยืนยันการวินิจฉัย ประชาชนสามารถลดความเสี่ยงจากสารหนูได้โดยเลือกใช้น้ำดื่มจากแหล่งที่สะอาดและปลอดภัย หลีกเลี่ยงการสัมผัสสารหนูโดยตรง โดยเฉพาะในพื้นที่เสี่ยงหรือสถานที่ทำงานที่เกี่ยวข้องกับสารหนู และหมั่นสังเกตความผิดปกติของผิวหนัง"